Di pir zimanan de, peyvên sînonîm hen e. Zimanê kurdî, jî aliyê peyvên sînonîm de xwedî ferhengek dewlemend e.
Mebesta min, li vir, ez balê bikişînim ser peyvên li Herêma Botan. Botan heremek biçuke, lê pir şîve axêve. Sedem jî, di wê herême de bajarî; koçer, dêmanî û cur bi cur el û eşiret hene. Bajarî ango cizîrî xwedi şîvekî taybet in. Şernexî, Koçer û Dêmanî, xwediyê devokên cur bi cur in û ji ber perwerda olî di medresa de pir bêjeyên erebî jî di nav axaftina Botanê de hene.
Bi şêveyekî kurt be jî, bi vê mebestê dixwazim hin mînakan li jêr bidim.
ENDADAMÊN LAŞ
Difin, bevil, kepî
Arçen, zenî
Gerden, qirik
Pî, ling.
Sing, beden, pêsîr, çiçik.
Mijang, mijgul.
Ru, rudêm
Zik, ur
Tenişt, tihêl, kêlek
Por, pirç
Bisk, zilf.
ZEBZE - ŞÎNÎ
Meyve, fekî
Bacan, bacanêsor, firingî
Kulind, giritî, dolmik
Uncur, tirozî
Qitik, qitî
Petîx, gundor,şiling jî curekê petîxe lê hinek mize
Pel, pelçim, belg.
CIL
Fîstan, kiras
Etek, dolabî.
Derpî, hevalkiras, serkab.
Binkiras, kiraskurtik
Şelpe, destmal.
Kefî, cemedanî
Kember, qarîş
Kîlot, derpîkurtik
Kitan, xavik
Berik, merşik
Lihêf, nivên
Tilîs, kîs, çiwal
Torbe, kîsik
Ta, dezî
Pêlav, sol, şekal
Telik, şimik.
FIRAX
Beroş, sîtil, qoçxane.
Pîyan, zerik
Sifre, tepsî, sênî.
LaIîk, sênik.
Sitil, dembol.
Cam, şuşe
Eyne, meynik, qotîya rehnî.
WAR-CÎH
Bajar, şahr.
Xanî, mal
Dîwar, hêt
Salon, sefik
Kolan, sikak
Kevir, kuç
Zinar, Lat
Tifik, kuçik.
Xwelî, ax
Rê, cahde
Çem, şet, rubar
LAWIR
Se, kuçik.
Kitik, pisîk
RENG
Binefşî, xemrî
Gewr, boz, sîs
Sorêtarî, xwumor
DERONÎ
Sewsî, sefi, behleyi
Bêaqil, aqilsifik, ehmeq
Merd, nanda
Egid, mîrxas
Bêol, bêewle Şik,.şibhe, goman
Çavsorî, mubezerî
Silbû, xeyîdî Dilgirtî, dilmayî
Hezinî, dilşikestî
Cahile, ciwane
Cahil, nezan, xeşîm
Behecî, fetisî
Xew, nifistîn
ESTETÎK
Sipehî, xweşik, ciwan Delal, xifxş wek şimamoke, wek xirnikiye Kirh, mekroh, kirêt Xwintahl, zinx Xwînşêrîn, xwînşekir Bêmrês, biqirêj, lewitî, gemar Kezîçêkirin, kezîhunandin
XWERIN
Urik, kîpe Ûrûrovî, ûrûkerî Hûrik, xizêxizê Avbacan, Avafiringiya Dohn, tewaş, yağ, zihum
Birçî, bersî Bekçî, berevan Mezyandin, sarîkirin, darîkirin, lenihertin Wilo, welê, wisa Xizêm, qerefil. Miz, radîşo Birusk, beledî Wext, dem. Beriqandin, çirisandin. Danhev, komkirin Bêmrês, biqirêj, lewitî, gemar Erebe, mekine, wesaît Xet, xîz